
ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
Η σύγχρονη καθημερινότητα χαρακτηρίζεται από έντονα προστάγματα απόλαυσης και από μια διαρκή προτροπή προς κατανάλωση, ταχύτητα και αποτελεσματικότητα. Κυριαρχούν λόγοι που υπόσχονται άμεση μεταμόρφωση και γρήγορη απαλλαγή από τη δυσφορία: φάε, αγόρασε, κάνε το τάδε για να νιώσεις καλύτερα, για να είσαι όπως «πρέπει». Η ζωή παρουσιάζεται συχνά ως κάτι που μπορεί να τακτοποιηθεί, να μετρηθεί και να ελεγχθεί, σαν να μην εμπεριέχει αβεβαιότητα, ρήγματα ή απώλειες. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ψυχική οδύνη αντιμετωπίζεται συχνά ως δυσλειτουργία που χρειάζεται άμεση διόρθωση ή ως σύμπτωμα που πρέπει να εξαλειφθεί. Οι έτοιμες απαντήσεις και οι καθολικές λύσεις —ιδιαίτερα μέσα από το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης— σπανίως λαμβάνουν υπόψη την ιδιαιτερότητα της κάθε περίπτωσης. Το κόστος αυτής της λογικής γίνεται αισθητό τόσο ψυχικά όσο και σωματικά, μέσα από αδιέξοδα που επανεμφανίζονται και επιμένουν.
Η ψυχοθεραπεία, όπως την προσεγγίζω, τοποθετείται σε απόσταση από αυτή τη λογική της ταχύτητας και της άμεσης λύσης. Δεν επιχειρεί να τακτοποιήσει την ανθρώπινη εμπειρία ούτε να επιβάλει κανονιστικές απαντήσεις, αλλά δημιουργεί τον χρόνο και τον χώρο ώστε να τεθεί το ερώτημα για το τι σημαίνει, για τον καθένα ξεχωριστά, αυτό που τον δυσφορεί και τον φέρνει στη θεραπεία.
Στη θεραπεία προσέρχεται συχνά κανείς όταν κάτι δεν λειτουργεί πια όπως πριν. Μπορεί να πρόκειται για άγχος, ένταση, σωματική δυσφορία, επαναλαμβανόμενα αδιέξοδα στις σχέσεις, μια αίσθηση ακινησίας ή για κάτι πιο ασαφές και δύσκολο να ειπωθεί. Αυτό που βιώνεται ως επείγον δεν είναι συνήθως η κατανόηση, αλλά η ανάγκη να αντέξει κανείς αυτό που του συμβαίνει, να μειωθεί η πίεση, να σταματήσει κάτι που γίνεται ανυπόφορο.
Το αίτημα αυτό λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα που απαιτεί άμεση διόρθωση. Συχνά, εκεί ακριβώς όπου ζητείται η πιο γρήγορη λύση, αναδύεται η ανάγκη να δοθεί χρόνος και χώρος σε όσα επιμένουν να επανέρχονται και να προκαλούν δυσφορία, ακόμη και όταν δεν μπορούν ακόμη να ειπωθούν με σαφήνεια. Η θεραπευτική μου εργασία αντλεί από την υπαρξιακή θεραπεία και τη λακανική ψυχανάλυση, όχι ως σύνολα τεχνικών, αλλά ως τρόπους σκέψης για την ψυχική οδύνη, τον λόγο και τη σχέση με τον εαυτό και τους άλλους. Πρόκειται για μια περιπτωσιολογική προσέγγιση, η οποία λαμβάνει υπόψη τη μοναδικότητα της κάθε περίπτωσης και τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο βιώνεται και νοηματοδοτείται η εμπειρία.
Στην υπαρξιακή θεραπεία δίνεται έμφαση σε θεμελιώδη ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης —όπως η ελευθερία, η επιλογή, η ευθύνη, η απώλεια, η μοναξιά και η αγωνία— όταν αυτά αναδύονται μέσα στον λόγο. Δεν αποτελούν προκαθορισμένη θεματολογία, αλλά προσεγγίζονται στον βαθμό που γίνονται ζωντανά στη θεραπευτική συνάντηση. Η λακανική ψυχανάλυση προσφέρει ένα πλαίσιο κατανόησης του συμπτώματος όχι ως κάτι που χρειάζεται απλώς να εξαλειφθεί, αλλά ως κάτι που συνδέεται με τον λόγο, την επιθυμία και τη θέση που λαμβάνει κανείς απέναντι στη ζωή του. Η θεραπευτική εργασία δεν στοχεύει στην παροχή έτοιμων ερμηνειών, αλλά στη δημιουργία συνθηκών ώστε να αναδειχθεί τι σημαίνουν τα συμπτώματα για τον ίδιο τον άνθρωπο.
Ο θεραπευτικός χώρος συγκροτείται ως ένας χώρος όπου μπορεί κανείς να μιλήσει στον δικό του χρόνο και με τον δικό του τρόπο. Όχι για να πει «τα σωστά», ούτε για να καταλήξει γρήγορα σε συμπεράσματα, αλλά για να ακουστεί και, κυρίως, να ακούσει ο ίδιος την ομιλία του διαφορετικά. Ο χώρος αυτός χωρά τον δισταγμό, τις αντιφάσεις, τις παύσεις και όσα αρχικά μοιάζουν ακατανόητα. Μέσα σε αυτή την ‘ευρυχωρία’, τα επαναλαμβανόμενα αδιέξοδα και οι θέσεις που κανείς καταλαμβάνει απέναντι στους άλλους μπορούν να φωτιστούν διαφορετικά. Αναδύονται ερωτήματα που δεν ζητούν έτοιμες απαντήσεις, αλλά προσκαλούν σε μια διαφορετική στάση απέναντι σε όσα συμβαίνουν.
Η θεραπευτική διαδικασία δεν κατευθύνει προς μια προκαθορισμένη αλλαγή ούτε προς μια «ορθή» εκδοχή ζωής. Αντίθετα, ανοίγει τον χώρο ώστε να καταστεί δυνατή μια μετατόπιση στον τρόπο σχέσης με όσα δυσφορούν και, σταδιακά, να αναληφθεί η ευθύνη της επιθυμίας, χωρίς προσφυγή σε έτοιμες βεβαιότητες.
